Eerder verschenen in De Gelderlander van 16 maart 2026
In juni 1851 houdt de Vincentiusvereniging in Grave een loterij. De opbrengst is bestemd voor de kas van de vereniging. Van dat geld wordt onder meer kleding gekocht voor arme Graafse gezinnen. Maar daarvan wordt ook de ‘spijskeuken’ (gaarkeuken) van bekostigd die de armen in de winter dagelijks een warme maaltijd zal bieden.
Er is geen prijzengeld voor de winnaars van de loten beschikbaar, er worden goederen in natura uitgeloofd. Die heeft de Vincentiusvereniging niet zelf gekocht, maar van weldoeners gekregen. Dat wordt zo halverwege de 19e eeuw overal in Nederland gedaan. Niet zelden schenkt zelfs de echtgenote van koning Willem III, dat is Sophie van Württemberg, aan loterijen ten behoeve van de armen, spulletjes uit haar privécollectie. Kandelaars bijvoorbeeld of een pendule.
In 1851 is er echter geen koninklijke prijs voor de Gravenaren die een lot hebben gekocht voor het goede doel. Wat de prijswinnaars wel kunnen winnen? Wat dacht u van een fraaie rode verrekijker? Of een zijden speldenkussen? Ook een geslepen wijnglas staat op de prijzentafel, naast een snuifdoos en een paar gebreide mannensokken.
De vereniging organiseert nog vaker zo’n loterij. Zoals in 1854, als alle prijzen uit boeken bestaan en fraaie plaatwerken voor aan de muur.
De Graafse Vincentiusvereniging is opgericht op 8 december 1849 in het Sint-Catharinagasthuis, en heeft als plaatselijke naam ‘Conferentie van de H. Elisabeth’ gekozen. Pastoor Bernst was de initiatiefnemer en de eerste voorzitter; het jaar daarop werd de Graafse afdeling ingelijfd bij de Landelijke Vincentiusvereniging.
De oorsprong van deze liefdadigheidsinstelling ligt in Frankrijk. Het was de 20-jarige student Frédéric Ozanam die op 23 april 1833 met vijf vrienden de Conférence de Charité stichtte. De studenten trokken zich het lot aan van de arme Parijse gezinnen. Ze hielpen de zieken en bejaarden, aanvankelijk in de hoofdstad, later ook daarbuiten. Het initiatief kreeg navolging en het duurde niet lang of hulp kon op grote schaal worden georganiseerd. Ook in Italië, Spanje, Portugal, Duitsland, Ierland en België werden Vincentiusverenigingen opgericht, net als in Nederland, in 1846. In het Land van Cuijk werd ook in Cuijk een Vincentiusvereniging opgericht, dat was op 2 april 1854. Ook in Cuijk was de pastoor de initiatiefnemer. De Cuijkse afdeling die pastoor Bernardus van Bronckhorst oprichtte, noemde zich naar de patroonheilige van de parochie, de Heilige Martinus.
Frédéric Ozanam en zijn vrienden kozen als patroon voor hun organisatie een man die in de 17e eeuw zijn leven wijdde aan het verbeteren van de leefomstandigheden van de behoeftigen. Dat was Vincentius à Paulo (1581-1660) uit het Franse stadje Pouy. Hij was een priester die gezelschappen oprichtte die zich om de armen gingen bekommeren. In 1737 verklaarde paus Clemens XII hem heilig.
Hoeveel de Graafse loterij in 1851 heeft opgeleverd, of de loterijen in de jaren die volgden, is helaas niet bekend. Er waren echter ook andere inkomstenbronnen. Daarover volgende week meer.
Illustratie: Gravures van Frédéric Ozanam (l) en Vincentius à Paulo. De gravure van Ozanam is gemaakt door Antoine Maurin, de maker van de prent van Vincentius is onbekend.