(Eerder verschenen in De Gelderlander in de rubriek Plagen & Tegenslagen)
De Belgische omwenteling begint op 25 augustus 1830 en op 4 oktober roepen de zuidelijke provincies de onafhankelijkheid uit.
De gemeenten in Noord-Limburg horen anno 1830 bij een veel grotere provincie Limburg dan we nu kennen. Ook het huidige Belgische Limburg maakt er deel van uit. Wat doen die Noord-Limburgse gemeenten? Sympathiseren ze met de opstandelingen?
Gennep houdt zich voorlopig rustig. Per slot van rekening liggen Hollandse troepen in Grave en Nijmegen veel dichterbij dan de oproerkraaiers in Brussel; Gennep kiest nog geen partij. Wel wordt zekerheidshalve een burgerwacht opgericht, een groep bewapende burgers die bij onraad de stad kan verdedigen. Zo’n 165 Gennepse mannen melden zich op 2 oktober, best veel op een totaal aantal inwoners van ca. 1.100.
Het Voorlopig Bewind in Brussel, de opstandige regering, benoemt op 16 oktober baron F.K.A. de Loe de Mheer tot gouverneur van Limburg. Die wil de hele provincie naar het kamp van de opstandelingen trekken en roept vanuit Hasselt de Limburgse gemeenten op het Brusselse gezag te erkennen. Zuid-Limburgse gemeenten melden zich snel, die in het noorden aarzelen. Maar als op 11 november Venlo in Belgische handen valt, gaan ook de Noord-Limburgse gemeenten overstag, waaronder Gennep, Mook en Middelaar en Ottersum.
De sympathie voor de opstand valt voor Gennep wel te verklaren. Om te beginnen maakt de gemeente nog maar vijftien jaar deel uit van het koninkrijk. Daarvoor was het twintig jaar Frans en dáárvoor behoorde het eeuwenlang tot Pruisen. Vijftien jaar is een korte tijd om je ineens ‘Hollands’ te gaan voelen. Vooral als je ontdekt dat de protestantse Hollandse machthebbers weinig op hebben met dat katholieke hoekje van Nederland. Ja, de belastinginners weten Gennep wel te vinden. Maar van dat geld vloeit weinig terug in het gewest.
Toen de Fransen in 1815 Gennep verlieten, lieten ze de stad achter met enorme schulden. Er zijn enkele welvarende gezinnen, er is een handvol handwerkslieden, de rest van de inwoners verhuurt zich als dagloner. In 1826 protesteert Gennep tegen de nieuwe belasting, een bedrag per inwoner over graan, dat oploopt tot ruim 900 gulden: ‘Wij zijn een van de armste gemeenten van Limburg!’
Op de zandgrond is het moeilijk boeren en de infrastructuur is slecht: wat karpaden naar omliggende dorpen en een weg naar Kleve. Die wordt goed belopen, want alleen bij Duitse boeren is werk te vinden. Vorig jaar, 1829, was door het slechte weer ook nog eens een slecht oogstjaar. De opbrengst van tarwe en rogge was de helft van normaal. Kortom, najaar 1830 is Gennep een zeer vruchtbare bodem voor de beloftes van het nieuwe bewind. De raadsleden zweren ‘getrouwheid aan de Regent, gehoorzaamheid aan de Staatswet en de verdere wetten van het Belgische volk.’ Vanaf nu is Gennep Belgisch. Voortaan wappert hier het zwart-geel-rood. Weg met die Hollanders, leve België! (Wordt vervolgd).
Illustratie: De opstand in Brussel in 1830, verbeeld door Gustaaf Wappers (1803-1874). Bron: Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België