(Eerder verschenen in De Gelderlander in de rubriek Plagen & Tegenslagen)
De onlusten in Brussel, begonnen op 25 augustus 1830, leiden er op 4 oktober toe dat het Zuiden de onafhankelijkheid uitroept. ‘De provincies van België, die met geweld zijn afgescheurd, zullen een onafhankelijke staat vormen’, zo luidt het eerste artikel van de onafhankelijkheidsverklaring.
Koning Willem I’s pogingen om de opstand in de kiem te smoren, blijken verkeken. Om te voorkomen dat het vuur overslaat op Noord-Brabant, wordt het leger daar op volle sterkte gebracht. Dienstplichtigen worden opgeroepen en vestingsteden, zoals Grave, worden in staat van verdediging gebracht.
Op 3 oktober krijgt Grave een bevelhebber die de stad op een aanval moet voorbereiden. Uit Noord-Limburg bijvoorbeeld, want dat heeft zich bij de muitende zuidelingen aangesloten. Die bevelhebber, generaal-majoor Maximiliaan de Man, heeft in Grave zijn sporen al verdiend toen de stad in 1794 door Franse troepen werd belegerd.
Om de stad rijp te maken voor een adequate verdediging, moet het nodige werk worden verricht en daarvoor wordt een officier van de Genie aangetrokken, Johannes Merkes. Die werkte tot voor kort in het zuiden van België, aan de Franse grens, aan de verdedigingslinie van het koninkrijk en weet van wanten.
De vijand lijkt inderdaad dichtbij te komen, als op 11 november 1830 in grensdorp Maashees – sinds kort een grensdorp nu bijna geheel Limburg Belgisch is – zich zo’n vijftig soldaten en onderofficieren laten zien. Vanuit Maashees wordt snel een bericht verzonden naar de militair commandant in Den Bosch. Maar deze soldaten zijn geen opstandelingen, het zijn Hollandse soldaten die, ongewapend, het garnizoen in Venlo ontvlucht zijn. Het was, op Maastricht na, de enige stad die nog ‘Hollands’ was, maar is nu veroverd door de Belgen.
De veroveraars van Venlo worden geleid door een overloper: Nicolas Joseph Daine. Die ijzervreter en generaal – hij vocht op zijn 13e al mee in de Napoleontische oorlogen – was eigenlijk bevelvoerder van de Hollandse troepen in Limburg. Maar Daine waait met alle winden mee, zolang er maar wat te verdienen valt. Hij is eigenlijk een vertrouweling van koning Willem I, die hem in 1821, toen Daine ervan werd beschuldigd valse wisselbrieven te verspreiden, nog de hand boven het hoofd hield en hem 43.000 gulden schonk om zijn schuldeisers te betalen. Nu laat Daine de koning vallen als een baksteen en verovert Venlo.
In Grave is het alle hens aan dek. Stopt de opmars van de overgelopen generaal aan de grenzen van Limburg, of bedreigt hij Grave en zelfs Nijmegen? Twee dagen later wordt in Grave de staat van beleg afgekondigd. Het leger krijgt daarmee alle macht. Later die maand gaat de druk van de ketel als een wapenstilstand wordt afgesproken. De versterking van Grave gaat gewoon door. Voorjaar 1831 liggen er 1.700 man in de stad en buiten de muren ligt een mobiel leger dat bij gevaar op kan stomen naar Nijmegen. Wordt vervolgd.
Illustratie: Spotprent waarop overloper Daine wordt afgebeeld terwijl hij valse wisselbrieven uitdeelt. Bron: Rijksmuseum Amsterdam