Die foto van al die puzzelstukjes vond ik best indrukwekkend. Hij stond maandag in deze krant. Een foto van duizenden puzzelstukjes, in een secuur uitgekozen verband gedrapeerd over een vloer. Dat het een vliegtuig voorstelde, zag ik meteen. Ik herkende de contouren die de puzzelaars, voordat ze aan het puzzelwerk waren begonnen, op een vloer in het Oorlogsmuseum Overloon hadden uitgetekend. De omtrek van een Engelse bommenwerper. Een Lancaster, die op 5 maart 1945 door afweergeschut was geraakt en in het Belgische Bunsbeek, vlakbij de Pamelenstraat, te pletter was geslagen, daar gulzig door de drassige aarde was opgeslokt. Al te gulzig. Pas in 2016 liet de aarde zich openen en kwamen de puzzelstukjes tevoorschijn.
Je kijkt naar een hoop roestige stukjes, herkent onderdelen van het landingsgestel en de motoren en stelt je voor: dáár ongeveer moet piloot Holman Kerr (23) hebben gezeten. En dáár zijn navigator, Sidney Smith (21). En dáár die vijf andere jonge jongens die wegzonken in de Belgische modder.
Ik moest ook meteen denken aan de puzzelstukjes van de MH17. Dat ramptoestel, dat op 17 juli 20214 werd neergeschoten boven Oekraïne, hebben ze ook minutieus gereconstrueerd. Ze gingen, in een zoektocht naar het ultieme bewijs, een stapje verder. Ze plakten met Duck tape de stukjes van de doorzeefde cockpit aan elkaar. Ook een foto om nooit te vergeten.
Puzzelstukjes als deze vertellen een eerlijk verhaal. Die vliegtuigen zijn zó kapot dat het zinloze geweld waaraan ze werden blootgesteld, niet meer weg te poetsen is. Misschien hebben we tot nu toe de werkingskracht van puzzelstukjes onderschat. Dat we ruïnes gewoon wat vaker ruïnes moeten laten en wrakken wrak.
Foto: Ed van Alem