Held van Grave, maar wel een met streken

Aflevering 68 van Sprekend Verleden

Andreas de Bons (1720-1800) was een held. De generaal-majoor in dienst van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden wist in 1794 de stad Grave twee maanden lang te verdedigen tegen de Fransen. Uiteindelijk moest hij zich gewonnen geven, maar kon met geheven hoofd de stad uitrijden en werd voor zijn dappere verzet geprezen.
De Bons had ook zijn streken.
Hij is 47 jaar oud en commandant van Grave als op zijn verzoek notaris Johan Ragaij op 23 januari 1768 een verklaring opstelt. Zie het maar als de bekentenis van een misstap van de officier, die hem tegelijk vrijwaart van de gevolgen. De militair heeft buiten het potje gepist. Hij is zijn echtgenote Henriëtta Kamp ontrouw geweest.
Nu werd daar in de achttiende eeuw niet zo heel moeilijk over gedaan. Er zal vast een heftig woordje zijn gewisseld tussen beide echtelieden. Maar dat een notabel heerschap er een liefje op nahield, ach… Probleem was alleen: Maria Janssen, het meiske dat De Bons had bepoteld, was minderjarig. En het vleselijke spelletje had ook tot zwangerschap geleid. Oei. Dat kon de commandant natuurlijk niet gebruiken. Stel je voor dat Maria eisen ging stellen die zijn huwelijk of carrière in gevaar zouden brengen.
Die 23e januari meldt Maria zich, samen met vader Peeter, bij de notaris. Ze verklaart dat zij ‘de voorname Heer Officier Andries Bernard de Bons’ zal ‘ontheffen en dechargeeren’ van verplichtingen betreffende de opvoeding van het toekomstige kind. Dus de commandant hoeft niet bang te zijn dat Maria ooit aan zijn poortje komt schooien als het bastaardkind een paar nieuwe schoenen nodig heeft.
Natuurlijk doet Maria die verklaring niet uit medelijden of naastenliefde. De notaris noteert in zijn krullerig handschrift ook dat 38 dukaten van eigenaar wisselen (nu vergelijkbaar met zo’n 2.000 euro). Dat weinig eervolle gebaar laat De Bons over aan een vriend, Johan van Aerden. Zo koopt de militair zijn vaderlijke plichten af met een bedrag waar in die dagen vast heel wat schoentjes van gekocht kunnen worden.
Misstap of niet, De Bons blijft een gerespecteerd Graafs burger. Hij is al 74 jaar als eind 1794 de Fransen voor de poort staan. De Republiek piekert er niet over hem vanwege zijn hoge leeftijd te ontslaan. Moedig en kordaat weerstaat hij twee maanden lang de Franse belegeraars. Totdat zo’n beetje alles in puin is geschoten en de voorraden op zijn.
Voorraden die De Bons maanden eerder al even vastberaden op peil heeft gebracht. Zo weten we dat hij op 16 september 1794 het vrachtschip van Arien Baton, dat op weg is naar Cuijk, laat plunderen. Tientallen vaten vol wijn, rijst, snuiftabak en thee maar vooral jenever worden uit het ruim van het schip naar de magazijnen van het Graafse leger gerold. ‘Zonder enige betaling daarvoor te ontvangen’, zo laat de schipper optekenen bij de schepenen van Cuijk. En zo kan de Cuijkse weduwe van Jan van Daal fluiten naar de twee oxhoofden jenever die ze had besteld. Ze moet zich er maar mee tevreden stellen dat de held van Grave een paar glaasjes achteroverslaat als de Franse bommen over hem heen vliegen.

Bij de illustratie: De verklaring (detail) van notaris Ragaij van 23 januari 1768.

Geraadpleegde bronnen:

  • Notaris- en schepenakten Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) te Den Bosch
  • bommeltje.nl
  • Wikipedia