|
Stuntelige pianostemmer in de jungle
daniel mason de pianostemmer
Door GEURT FRANZEN Wat heeft een Londense pianostemmer eind negentiende eeuw te zoeken in de jungle van Birma? Wat dacht u van: een piano stemmen? Het Britse ministerie van Oorlog heeft de stemmer, de 41-jarige Edward Drake, naar het oerwoud gedirigeerd om daar een kostbare Erard-vleugel op te knappen. De piano is er een jaar geleden naartoe gebracht – een exercitie die geld en een mensenleven heeft gekost – en wordt door de excentrieke arts-majoor Carroll gebruikt om de vijandig gezinde leiders van plaatselijke stammen te paaien. Muziek, een opmerkelijk wapen in handen van het Britse rijk dat in die dagen driftig probeert zijn macht in Azië verder uit te breiden. Een wapen waar ook alleen Carroll in gelooft, maar zolang hij de stamhoofden rustig houdt, zal Londen hem niet dwarszitten, integendeel. De reis van de pianostemmer naar Opper-Birma en zijn belevenissen aldaar zijn vakkundig opgeschreven door de nog maar 26-jarige student medicijnen Daniel Mason. Het debuut van de Amerikaan, De pianostemmer, is opmerkelijk; van zo'n jonge gast verwacht je geen omvangrijke historische roman. Het boek barst bijna uit zijn voegen van de historische feiten en Mason is er ook nog eens in geslaagd de sfeer van die tijd heel nauwgezet terug te laten komen. Zijn pianostemmer is een man van zijn tijd, dat wil zeggen Victoriaans preuts, gezagsgetrouw en hoffelijk en bovenal, vreselijk saai. Die goed getroffen sfeer, de precieze feitenweergave en de treffende burgerlijkheid van Drake bewijzen Mason's vakmanschap, maar stellen de lezer wel danig op de proef. Is-ie nou nog niet in Birma? Wanneer begint het verhaal eigenlijk? Wat moet ik met die ellenlange, in kleine letters gedrukte geschiedenis van de Shan-staten? Wanneer maakt Drake nu eens werk van die knappe Birmese hulp in de huishouding? Tussen de gaap-scènes door staan echter aardige alinea's. Zoals het verhaal in het verhaal, verteld door een dove Arabier die Drake op de boot ontmoet. Of de deelname van de stuntelige pianostemmer aan de jacht op een tijger door enkele Britse militairen, een jachtpartij die bloedig afloopt, terwijl de prooi ongedeerd blijft. Wat Mason knap in zijn roman heeft gebruikt is het lotus-motief uit de Odysseus van Homerus. Het verhaal van de lotuseters, die ver van huis proeven van de vruchten van de lotusboom en vervolgens huis en haard vergeten en, geheel betoverd, in den vreemde willen blijven. Het overkomt Drake, geheel bedweld door de mystiek , de kleuren- en geurenpracht en de geluiden – de pianostemmer is uiteraard overgevoelig voor klank en geluid – van de jungle, stelt hij zijn thuisreis naar zijn trouwe echtgenote in Londen almaar uit. Een bijzondere rol heeft Mason in petto voor dokter Carroll. Deze eigenzinnige arts is in een uithoek van het door de Britten veroverde gebied heer en meester in een wat vrijzinnige lokale enclave. Vergelijk hem met Schultz uit Joseph Conrad´s Heart of Darkness: een krachtig, eigenwijs man, door het jarenlange isolement in het oerwoud vervreemd van zijn westerse kompanen. Carroll speelt volgens de Britse militairen een onduidelijke rol. Staat hij aan de kant van de opstandelingen of is hij inderdaad de tacticus die de schoonheid van de westerse cultuur (de muziek) als wig gebruikt in vredesonderhandelingen? Het is een vraag die de eenvoudige pianostemmer liever niet beantwoord, het is al erg genoeg dat hij zich aan het eind van de roman terugvindt in de verhoorkamer van de Britten. Natuur en kunst, hun wederzijdse ontmoeting, is het klassieke literaire thema waar Mason zich aan heeft gewaagd. Volgens Goethe zit de één, metafoor voor de vrijheid, de ander, gebondenheid, niet in de weg en leiden zij in zeker evenwicht tot een bevredigende houding. Mason laat in zijn boek de peperdure piano uiteindelijk wegzinken in een kolkende rivier. Is dat de ideale samensmelting van kunst en natuur? Of zullen we het toch maar zien als de ondergang van de gebondenheid en een pleidooi voor de vrijheid? Daniel Mason, De pianostemmer, De Bezige Bij, 400 blz, 19,50 euro.
|
Daniel Mason De pianostemmer
Fragment
Daniel Mason
|
