|
Zweedse berggeest ontmaskerd
MARIE HERMANSON DE VONDELING
Door GEURT FRANZEN Als in Zweden een kind verdwijnt dan is dat het werk van geesten en trollen die zich in spelonken en grotten in de bergen schuilhouden. Tenminste, dat dacht de bijgelovige plattelander vroeger. Zeker als zo’n kind na een week of wat ongeschonden weer ‘uit het niets’ terugkeerde, werd de ontvoering afgedaan als het werk van de berggeesten. Ook in De Vondeling, de nieuwste roman van de Zweedse schrijfster Marie Hermanson (1956), verdwijnt een kind. Om na enkele weken kerngezond weer op te duiken. Het vierjarig meisje is autistisch en kan niet praten. Waar ze is geweest, blijft ongewis. Het is koren op de molen voor de etnologe Ulrika, een wetenschapper die zich heeft gespecialiseerd in bergontvoeringsmythen. Ulrika logeerde als kind ten tijde van de ontvoering bij de familie van het verdwenen meisje. Als ze als wetenschapper jaren later terugkeert naar het gebied van de verdwijning, vindt ze een skelet en wordt de ‘ontvoering’ van toen opnieuw opgerakeld. De Vondeling is in alles een Zweeds boek. Het verhaal speelt zich af aan de kust; eilanden, fjorden, moeilijk bereikbare strandjes, vis- en mosselvangst en de vakantiehuisjes waarin bemiddelde stedelingen hun zomer doorbrengen, vormen het decor. De dominantie van de natuur, de noordse mythologie, maar ook de moderne Scandinavische leefwijze – van het hoge scheidingspercentage tot de naschoolse opvang – geven het boek zo’n typisch Zweeds stempel. Vermoedens van ontvoering en de vondst van een skelet maken desondanks van De Vondeling geen thriller. De daarbij behorende spanning ontbreekt. Het raadsel van het verdwenen meisje weet de lezer vrij snel op te lossen, in tegenstelling tot de hoofdpersoon. Het verhaal wordt op een nuchtere wijze gepresenteerd, zeker waar Hermanson de vrouwelijke wetenschapper aan het woord laat. Die deskundige maakt korte metten met de mythe van de trollen. Ze weet deze en elders op de wereld voorkomende ontvoeringsmythen haarfijn te ontmaskeren als broze verdedigingstactieken en trucjes om zelfbehoud. Spanningsloos en nuchter, dat betekent niet dat we met een oppervlakkige roman te maken hebben. De Zweedse schrijfster heeft diepte aangebracht door een tweede vertelster op te voeren. Dat tweede perspectief, dat van een labiele kunstenares die qua temperament tegenovergesteld is aan de wetenschapster, zorgt voor een weldadig contrast. Gevoel, natuurverlangen, mystiek, geuren en kleuren zijn de trefwoorden van deze verhaallijn. Dat maakt van De Vondeling uiteindelijk een zintuiglijk boek. Als de twee verhalen aan het eind samenvloeien, duiken de geuren en kleuren van de natuur ook op in de menselijke relaties in het boek. Die verhoudingen, die door de verdwijning van het meisje naar de achtergrond waren verdwenen, blijken niet minder belangrijk te zijn. Dat geldt voor de vriendschap tussen twee tienermeisjes, waar de sensualiteit vanaf spettert, als voor de relaties tussen de volwassenen, waarvan de kwaliteit wordt bepaald door verdrongen leed, veroorzaakt door drank of een ongewenste zwangerschap. De Vondeling is een knap staaltje vakwerk. Ondanks het feit dat Hermanson haar lezers wat onderschat en te veel duiding in haar roman stopt. Ze had gerust wat meer aan de verbeelding kunnen overlaten. Een andere tekortkoming is de titel. Een vondeling is ver te zoeken. Het was beter geweest om de oorspronkelijke titel in het Nederlands te vertalen (Het mosselstrand). Want dat is de locatie waar alle verhaallijnen bij elkaar komen. Hermanson vertelt op aangename wijze een intrigerende geschiedenis, maar verleidt tegelijkertijd tot nadenken over de rol van de mythe in de wetenschap. Het verhaalt van een ogenschijnlijk mystieke gebeurtenis, maar verwijst eigenlijk naar de rol die ‘het verhaal’ speelt. School vroeger achter een onverklaarbare verdwijning een ‘ander verhaal’ (om de schande voor de familie te voorkomen werd een zwanger meisje bijvoorbeeld ‘ontvoerd’ verklaard), ook in het moderne leven speelt het verhaal zijn rol. De persoonlijke verhalen die mensen met zich meetorsen, bepalen het al dan niet slagen van hun relaties. Marie Hermanson, De vondeling, Uitgeverij Prometheus, 227 blz, f34,90.
|
Marie Hermanson De vondeling
Fragment
Marie Hermanson
|
