Tussen blackbaldy’s en pizzadozen

KENT HARUF HET AVONDUUR

Door GEURT FRANZEN

Soms wordt een schrijver verliefd op zijn hoofdpersonen. Misschien valt het hem zwaar om, aan het eind van zijn roman gekomen, afscheid te nemen van de personages met wie hij lief en leed heeft gedeeld. Kent Haruf zou best eens zo’n schrijver kunnen zijn. Kijk je naar zijn portret op de achterflap van zijn nieuwe roman, dan zie je een aardige, wat oudere man met een vriendelijke blik. Een schrijver die begaan is met zijn hoofdpersonen. Misschien gaat Haruf daarom in Het avonduur verder waar hij aan het eind van Het lied van de vlakten gebleven is. Vertrouwde figuren, zoals de vrijgezelle broers Harold en Raymond McPheron, het tienermoedertje Victoria en de leraar Tom Guthrie voert hij opnieuw ten tonele. Karakters die, samen met nieuwe drop-outs en flink wat andere gemankeerde inwoners van het stadje Holt in Colorado, een magere verhaallijn uitrollen die, desondanks, opnieuw tot een prachtige en ontroerende plattelandsroman heeft geleid.

Hebben Amerikaanse schrijvers het platteland herontdekt? Het lijkt erop. Annie Proulx en Donna Tartt voelen zich er thuis, net ZOals succesvolle debutanten als  Brady Udall en Frederick Reiken. In de door de schrale wind geteisterde stadjes waar pick-ups heersen in de stoffige straten, blijken mensen te wonen die méér zijn dan behoudend en traditioneel. Ze hebben dezelfde relatieproblemen als de lui uit de grote stad en evenveel moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. Ook zij gaan zich ongebreideld te buiten aan drank, drugs en seks.

Kent Haruf voelt zich thuis op het platteland en weet de sfeer ervan uitstekend over te brengen. Als hij een veiling van blackbaldy-pinkstieren beschrijft, zit je zelf op de tribune. Als hij vertelt hoe de kalveren voor het eerst van hun moeders worden gescheiden, hang je zelf over de planken omheining geleund en gaat het klagelijk loeien je door merg en been. Zijn eenvoudige personages zijn geen breedsprakige yuppen. Maar ze leven des te meer. Het gestuntel van een van de twee vrijgezelle broers McPheron, die, al behoorlijk op leeftijd, probeert alsnog een vrouw te versieren, is ontroerend echt. En als hij schrijft over Luther en Betty, twee veel te dikke mensen die samen met twee kinderen in een krakkemikkige caravan wonen, dan is het alsof je zelf aangeschoven bent aan de eenvoudige dis in de caravan. Waar tussen de pizzadozen en de colablikjes de voedselbonnen slingeren van de sociale dienst en waar de angst te snijden is omdat elk moment een vage dronken oom kan binnenvallen die met zijn broekriem de kinderen een pak slaag komt geven. Het leven in Holt is niet gemakkelijk.

Ogenschijnlijk gaan alle personages in Het avonduur hun eigen weg en aanvankelijk lijkt het alsof we in een verhalenbundel zijn beland. Maar Haruf breit de meeste losse stukjes uiteindelijk aan elkaar. Iedereen blijkt uiteindelijk wel iets met de ander te maken hebben. Dat aan elkaar smeden van die losse verhaallijntjes is niet altijd even goed gelukt, komt wat krampachtig over. Er blijft echter genoeg over om van te genieten.

Kent Haruf, Het avonduur, vertl. Karina van Santen en Martine Vosmaer, De Bezige Bij, 324 blz, 19,90 euro.

(De Gelderlander, 3 maart 2005)

KENT HARUF HET LIED DER VLAKTEN

Er is wel het een en ander aan te merken op de nieuwe roman van Kent Haruf. Dat de karakters weinig worden uitgediept bijvoorbeeld en dat de verschillende verhaallijnen die hij uitzet uiteindelijk wel erg kunstmatig worden samengesmolten. Maar als een boek je volledig heeft opgeslokt, als je onderaan elke bladzijde per se naar de volgende wilde, je eten koud hebt laten worden, te laat naar bed bent gegaan en er vervolgens te lang in bent blijven liggen, en in de trein niet heb gemerkt dat het eindstation al lang bereikt was, waarom zou je dan zeuren over wat onvolkomenheden waar – strikt beschouwd - alleen studenten letterkunde zich druk over hoeven maken?

Lied van de vlakten, de derde roman van de niet meer zo piepjonge Amerikaan Kent Haruf, is een ontroerend boek. De tere snaar wordt vooral geraakt door het doen en laten, en de boerennuchtere dialogen, van de twee oude broers Harold en Raymond McPheron. Vrijgezellen in een wat verlopen boerderij, niet al te snugger, vooral gezegend met een gezond boerenverstand, maar bovenal eerlijk en begaan met het lot van een ander. In ieder geval met de underdog. Als een meisje van 17, 'zwanger geschopt' en door haar moeder buitengezet, ontredderd bij de twee broers aan de deur klopt, is ze welkom. Vragen worden er niet gesteld en kosten noch moeite worden gespaard om het haar naar de zin te maken. Een even hilarisch als aangrijpend hoogtepunt is de scène waarin de twee boeren en het zwangere meisje in de stad een babyledikantje gaan kopen.

Lied van de vlakten is eigenlijk een verzameling verhalen die in stukjes zijn geknipt en vervolgens tot een roman gesmeed. Behalve het verhaal van het meisje en de broers lezen we over een leraar wiens vrouw in een depressie raakt en hem verlaat, over zijn strijd met de ouders van een scholier die niet willen dat hij hun zoon voor het examen laat zakken, over de twee zoontjes van de leraar die het vertrek van hun moeder een plaats proberen te geven in hun jonge leven, over een oude, eenzame vrouw die op haar flatje zit te versterven.

Twee factoren vormen het bindende element tussen die afzonderlijke geschiedenissen. Op de eerste plaats is dat het plattelandsstadje Holt, Colorado, waar de hoofdpersonen wonen. Een stadje van iedereen-kent-iedereen-formaat, waar bonkige kerels in pick-ups rijden en een jachtgeweer op de achterbank hebben liggen, waar in het achterland, op de hoogvlakte, de boeren zich staande proberen te houden tussen kou en regen, droogte en stof. Zo'n stadje waar van alles net genoeg is om er niet dood te hoeven gaan. Maar meer ook niet. En dan is daar Maggie Jones. Een vrouw met een groot hart. Die haar demente vader verzorgt en daarnaast oog heeft voor de noden van anderen. Die voor het zwangere meisje onderdak weet te versieren bij de vrijgezelle boeren, die voor de eenzame leraar een plekje warm houdt onder haar dekens.

Haruf vertelt zijn verhaal in een plezierige, rustige stijl,  zonder overdrijving of zwaar aangezette dramatiek. Een vechtpartijtje tussen de leraar en twee ouders bijvoorbeeld wordt geen heroïsche strijd maar een klungelig handgemeen met een zenuwachtige buurman op de achtergrond die niet durft in te grijpen. Mensen van vlees en bloed op het Amerikaanse platteland, aan wie het moderne leven met zijn gebreken en problemen niet voorbijgaat, maar die door hun isolement en hun verbondenheid met de natuur op geheel eigen wijze die problemen benaderen. Zegt een van de broers om het zwangere meisje gerust te stellen over de aanstaande bevalling: "Ik weet van die vaars die we een keer hadden en die drachtig was, en die kreeg op de een of andere manier een stuk prikkeldraad binnen en er is niks gebeurd met haar of met het kalf." Op die manier dus.

Kent Haruf, Het lied van de vlakten, De Bezige Bij, 300 blz, f39,90.

Kent Haruf

 Het avonduur

Fragment 

Kent Haruf

 Het lied der vlakten

Kent Haruf