|
Franzen fileert het gezin zonder pardon
JONATHAN FRANZEN DE CORRECTIES
Door GEURT FRANZEN Haar gezin, kinderen en kleinkinderen, in volledige harmonie rondom de kerstboom verzameld. Het is haar in jaren niet meer gelukt om ze bij elkaar te brengen, maar nu, nu de dagen van haar man - die aan Parkinson lijdt – zijn geteld, zet ze alles op alles. Het is het enige ideaal dat Enid Lambert nog koestert. Ooit had ze er meer, idealen. Maar in de maalstroom van haar huwelijk zag ze die één voor één ten onder gaan. Enid verdient de sympathie van de lezer, boven die van haar man Alfred, haar zonen Gary en Chip, haar dochter Denise. Ze zijn de hoofdpersonen in de nu al wereldwijd bejubelde roman De Correcties van de Amerikaan Jonathan Franzen (1959). Franzens derde roman staat als een huis. Als een brok graniet waar je niet omheen kunt; een onder hoge druk dicht op elkaar geperste verzameling karaktertekeningen, observaties en hilarische belevenissen, op vijfhonderd dichtbedrukte bladzijden gevangen gehouden en tezamen een uniek beeld gevend van een Amerikaans, modern gezin. Waarvan de leden krampachtig op zoek zijn naar het ultieme geluk. Hetgeen ze niet vinden, wat bijna vanzelf spreekt want ook Franzen wijkt niet af van de literaire mores: de queeste naar geluk is een oerthema zo oud als de roman zelf en het schrijven erover bevredigt schrijver en lezer. De gelukzaligheid zelve beschrijven daarentegen verveelt heel snel. Nog één keer samenkomen met kerst, dat is de rode draad in de vuistdikke roman. In vijf delen tekent Franzen zijn personages. Elk deel beschrijft het leven van een van de leden van het gezin: dan eens inzoomend op details waarin we als door een vergrootglas traag de gebeurtenissen voorbij zien glijden, dan weer eens in vogelvlucht een groot tijdsbestek omspannend. Maar steeds keren we terug bij de hamvraag, die, hoe meer ze door de kracht van die levensbeschrijvingen voor de lezer aan belangrijkheid inboet, voor de afzonderlijke gezinsleden steeds belangrijker wordt: zal het gezin verenigd zijn met kerst? Vijf levens. Twee ouders met verwachtingen over hun kinderen die niet worden bewaarheid. Een man en een vrouw, beiden teleurgesteld in de ander, beiden te laf om de mislukking van hun huwelijk onder ogen te zien. Alfred is een gepensioneerd spoorwegingenieur. In de jaren van zijn arbeidzame leven sloot hij zich na werktijd op in zijn kelder waar hij experimenteerde met rodium, cadmium en bismut. Metallurgische experimenten die uiteindelijk tot een nieuw octrooi leiden, dat Alfred echter tot verdriet van zoon Gary onvoldoende weet te verzilveren. Enid is de gefrustreerde huisvrouw, die, met een oude ziekelijke man om zich heen, te laat beseft dat de charme van het leven achter haar ligt. Haar relatie met Alfred is bijna klinisch; als hij voor zijn werk enkele weken weg moet, krijgt ze geen afscheidszoen en als hij terugkeert, duikt hij direct weer onder in zijn laboratorium. Eén keer nog krijgt Enid de kans te proeven van het ware leven. Als ze samen met Alfred een cruise maakt, en hij geluierd en wel is ondergestopt in zijn hut, heeft ze samen met een andere dame op leeftijd dolle pret. Het plezier is niet in de laatste plaats te danken aan de peppilletjes die de scheepsarts ruimhartig en tegen fikse betaling verstrekt. De dochter, Denise, heeft een keur aan oudere mannen versleten als ze uiteindelijk iets van rust en vrede ervaart in de keuken van een chic restaurant waar haar kookkunsten hogelijk worden gewaardeerd. Maar ook dat geluk is van korte duur, als ze verstrikt raakt in een driehoeksrelatie met haar chef en diens vrouw. Gary, de oudste zoon, lijkt nog het meest geslaagd in het leven. Als adjunct-directeur van een bank, met een mooi huis, een knappe vrouw en drie leuke kinderen zou hij het levende bewijs kunnen zijn van het feit dat de Amerikaanse droom er een is die realiteit kan worden. Niets is minder waar. Hij wordt geknecht door zijn huisgenoten, wordt geplaagd door depressies en zoekt zijn heil in de drankkast. Een plekje in huis waarvan hij dacht dat hij er ongestoord kon innemen, totdat zijn wizzkid van een zoon er een camera ophangt. Ten slotte is er Chip. De jongste zoon, waarvan vader zo had gehoopt dat die een glanzende universitaire carrière zou doorlopen. Als Chip verwikkelt raakt in een seksschandaal spat die droom echter in duizend stukken uiteen. Hij belandt via via in Litouwen, waar hij de internetsite van een wat louche onderminister gaat beheren. Eén grote hoop familie-ellende, samengebald in een kroniek die bol staat van hilarische momenten en treurige dialogen van mensen die volledig langs elkaar heen praten. Soms raakt Franzen wat overmoedig. Geestig bedoelde passages zijn wel eens flauw en zijn uitweidingen hadden hier en daar gerust wat korter mogen zijn. Zijn stijl is ook niet altijd even vlot, af en toe raak je verstrikt in langdradige zinnen die de snelheid van een litanie beloven, maar niet waarmaken. De Correcties is dan ook een roman voor volhouders, maar die worden wel beloond met een beeld van een typisch Amerikaans gezin dat tegelijkertijd een vergezicht vormt op de moderne westerse samenleving. Franzen hanteert het ontleedmes met vaste hand en fileert het gezin genadeloos. Dolende, kleine poppetjes die steeds misgrijpen naar het geluk, dat is wat er uiteindelijk wordt weerspiegeld in de lens van Franzens ironische verrekijker. Jonathan Franzen, De Correcties, Uitgeverij Prometheus, 502 blz., fl. 58,50.
|
Jonathan Franzen De correcties
Luister naar Franzen die een fragment voorleest uit The Corrections
Jonathan Franzen
|
