|
Vlucht naar de middeleeuwen
Door GEURT FRANZEN Als een slang in het laatste stadium van zijn transformatie, opgesloten in de gevangenschap van zijn eigen huid, die op het punt staat er doorheen te scheuren. Zo beschrijft Julia Blackburn hoe haar hoofdpersoon in De melaatse en zijn metgezellen zich voelt nadat een geliefde uit haar leven verdween. Wie zich verlaten weet, vlucht. Zoals de slang uit zijn oude huid kruipt, zo ontstijgt de verdrietige vrouw haar lichaam; ze geeft zich geheel over aan haar fantasie. Die leidt haar naar het verleden, naar een vissersdorpje in de vijftiende eeuw. In dat dorpje, waar het ritme van de seizoenen en het geloof in de machten en krachten van de kerk het dagelijkse leven volledig beheersen, waart ze rond als een geest en observeert ze de bewoners. Een excentrieke en kleurrijke gemeenschap, zo blijkt, hoewel dat bijzondere vooral geldt in de optiek van de hedendaagse lezer. De alomtegenwoordigheid van duivels en geesten, het aanspoelen van zeemeerminnen en de geboorte van gedrochten komt ons nu fantastisch en exotisch voor, maar was voor de onwetende Middeleeuwer de gewoonste zaak van de wereld. Wij beschouwen de scheiding tussen het spirituele en dat wat ons fysiek omringt nu als een volstrekte vanzelfsprekendheid; tóen was die scheiding ondenkbaar, maakten magie en wonderen even zogoed deel uit van het dagelijkse leven als de modder in de straten en het hoge sterftecijfer onder kinderen. Zoals Blackburn het vertelt, komt het ongelooflijk geloofwaardig over. Juist in die zo authentiek lijkende weergave van die primitieve gemeenschap schuilt de grote kracht van Blackburns nieuwe roman. Het lijkt wel alsof ze er zelf heeft rondgelopen. Terwijk de enige die er ‘echt’ heeft rondgedwaald, haar romanpersonage is. Een vrouw die zelf nauwelijks aanwezig is in De melaatse en zijn metgezellen. Ze vertelt de gebeurtenissen die ze aanschouwt tijdens haar hallucinerend verblijf in het verleden: de vondst van een zeemeermin, de komst van een melaatse naar het dorp, de verkrachting van een meisje op een grafsteen in de kerk. We lezen die voorvallen in de eerste helft van het boek vooral fragmentarisch; dat vraagt flink wat doorzettingsvermogen. Maar het tweede deel leest veel soepeler. Het verhaalt van de pelgrimstocht van de melaatse en enkele dorpelingen naar het Beloofde Land. Een reis vol ontberingen; vooral de zeereis tussen Venetië en Jaffa probeert zich blijvend te nestelen in je geheugen. Toen Blackburn aan de roman begon, had ze een biografie in gedachten van een vrouw uit de vijftiende eeuw. Maar toen zich in haar persoonlijke leven een verandering voordeed, gaf dat het boek-in-wording een andere richting. “Het boek gaat over de noodzaak om af en toe de teugels los te laten en te vertrouwen in je eigen lot zonder er invloed op uit te oefenen”, zei ze in een interview. In het licht van die ontboezeming lijkt De melaatse en zijn metgezellen de weerslag van een experiment dat handelt óver het experiment: de Middeleeuwer die zich aan een reis waagt en zijn lot onvoorwaardelijk in handen van God legt, is de verlaten vrouw die zich laat meesleuren in een mentale vlucht, is de schrijfster die zich onvoorwaardelijk overgeeft aan haar fantasie. Verbeelding en werkelijkheid, vorm en inhoud vloeien ineen. Blackburn laat uiteindelijk haar personage zelfs kort één worden met een figuur uit de door háár verzonnen wereld. De melaatse en zijn metgezellen is een intrigerend verslag geworden van een wedstrijdje touwtrekken tussen fictie en werkelijkheid; waarin ook nog eens de kwetsbaarheid van de mens door de eeuwen heen wordt blootgelegd. Fictie
won het gevecht, daarvan getuigt het boek zelf. Ook de in het begin zo
ongelukkige vrouw toont zich na haar imaginaire uitstapje tevreden:
“De plek is veranderd en ik ben nu een ander dan ik toen was.” Julia
Blackburn, De melaatse en zijn
metgezellen, vertaald door Martine Vosmaer, Contact, 143 blz,
f34,90.
|
Julia Blackburn De melaatse en zijn metgezellen
Julia Blackburn
|
